Kısa Özet: Bakiye ömür hesaplama aracı; TRH-2010 (erkek/kadın) ve PMF-1931 yaşam tablolarından yaşa göre bakiye ömür (Ex) ve yaşama olasılığı (Lx) değerlerini doğrusal enterpolasyonla hesaplar. Tazminat hukukunun tüm senaryoları — dul eş, çocuk, anne-baba, iş ve trafik kazası, meslek hastalığı, sürekli iş göremezlik — bu tek ana sayfada çözülür.
Bakiye Ömür Nedir, Nasıl Hesaplanır?
Bakiye ömür (Ex), bir yaşta bulunan kişinin yaşam tablosuna göre ortalama ne kadar daha yaşayacağını gösteren aktüeryal değerdir. Hesap; yaş girdisinin tablodaki iki yaş bandı arasına yerleştirilmesiyle doğrusal enterpolasyonla yapılır; 0-110 yaş aralığı dışındaki girdiler kabul edilmez.
Araç aynı anda üç sonuç verir: TRH-2010 erkek ve kadın bakiye ömrü ile PMF-1931 bakiye ömrü. Her sonuç için Ex değeri (kalan yıl) ve Lx değeri (100.000 doğumdan o yaşa ulaşan kişi sayısı) ayrı ayrı gösterilir; Ex değere göre hesaplanan tahmini vefat tarihi de eklenir.
Keskin yaş için doğum tarihi ve referans tarihi girilebilir; araç iki tarih arasındaki farkı 365.25 gün kuralıyla yaşa çevirir ve tabloda en yakın bantlara otomatik enterpolasyon uygular.
TRH-2010 Ex (Bakiye Ömür) ve Lx (Yaşayan Sayısı) Tablosu
Aşağıdaki tablo, hesaplama motorunun kullandığı TRH-2010 verisini (0-99 yaş) kadın ve erkek sütunlarıyla birlikte gösterir. Tazminat hesabında satır seçimi yaş ve cinsiyete göre yapılır; Ex sütunu bakiye ömrü, Lx sütunu o yaşa ulaşan varsayımsal kişi sayısını verir.
| Yaş | Ex Erkek | Ex Kadın | Lx Erkek | Lx Kadın |
|---|---|---|---|---|
| 0 | 71.93 | 78.02 | 100000 | 100000 |
| 1 | 72.35 | 77.66 | 98046.69 | 99183.89 |
| 2 | 71.42 | 76.68 | 97959.61 | 99156.31 |
| 3 | 70.47 | 75.7 | 97883.58 | 99132.99 |
| 4 | 69.52 | 74.72 | 97816.41 | 99112.92 |
| 5 | 68.57 | 73.73 | 97753.58 | 99094.41 |
| 6 | 67.6 | 72.74 | 97699.57 | 99080.25 |
| 7 | 66.63 | 71.75 | 97657.57 | 99068.72 |
| 8 | 65.66 | 70.76 | 97622.92 | 99058.82 |
| 9 | 64.68 | 69.76 | 97591 | 99049.57 |
| 10 | 63.7 | 68.77 | 97557.16 | 99039.95 |
| 11 | 62.72 | 67.78 | 97524.5 | 99030.64 |
| 12 | 61.74 | 66.78 | 97496.1 | 99022.3 |
| 13 | 60.76 | 65.79 | 97467.33 | 99013.94 |
| 14 | 59.78 | 64.79 | 97433.56 | 99004.55 |
| 15 | 58.8 | 63.8 | 97390.13 | 98993.13 |
| 16 | 57.84 | 62.81 | 97336.42 | 98979.76 |
| 17 | 56.87 | 61.82 | 97275.52 | 98965.11 |
| 18 | 55.91 | 60.83 | 97208.38 | 98949.06 |
| 19 | 54.95 | 59.84 | 97135.96 | 98931.51 |
| 20 | 53.99 | 58.85 | 97059.2 | 98912.37 |
| 21 | 53.04 | 57.86 | 96975.96 | 98891.62 |
| 22 | 52.09 | 56.88 | 96885.6 | 98869.3 |
| 23 | 51.14 | 55.89 | 96791.34 | 98845.48 |
| 24 | 50.19 | 54.9 | 96696.43 | 98820.18 |
| 25 | 49.24 | 53.92 | 96604.09 | 98793.45 |
| 26 | 48.28 | 52.93 | 96515.35 | 98765.55 |
| 27 | 47.33 | 51.95 | 96428.03 | 98736.46 |
| 28 | 46.37 | 50.97 | 96340.63 | 98705.77 |
| 29 | 45.41 | 49.98 | 96251.64 | 98673.09 |
| 30 | 44.45 | 49 | 96159.52 | 98638 |
| 31 | 43.5 | 48.02 | 96065.96 | 98601.33 |
| 32 | 42.54 | 47.04 | 95971.97 | 98563.35 |
| 33 | 41.58 | 46.06 | 95875.03 | 98522.82 |
| 34 | 40.62 | 45.08 | 95772.66 | 98478.5 |
| 35 | 39.67 | 44.1 | 95662.34 | 98429.15 |
| 36 | 38.72 | 43.12 | 95547.31 | 98376.44 |
| 37 | 37.77 | 42.15 | 95429.26 | 98321.19 |
| 38 | 36.81 | 41.17 | 95303.31 | 98260.91 |
| 39 | 35.87 | 40.2 | 95164.59 | 98193.08 |
| 40 | 34.93 | 39.23 | 95008.22 | 98115.19 |
| 41 | 33.99 | 38.26 | 94840.17 | 98030.78 |
| 42 | 33.05 | 37.3 | 94663.67 | 97941.51 |
| 43 | 32.12 | 36.34 | 94469.81 | 97842.1 |
| 44 | 31.19 | 35.38 | 94249.63 | 97727.27 |
| 45 | 30.27 | 34.43 | 93994.21 | 97591.73 |
| 46 | 29.36 | 33.48 | 93710.34 | 97438.16 |
| 47 | 28.46 | 32.54 | 93403.98 | 97270.09 |
| 48 | 27.56 | 31.6 | 93064.94 | 97083.49 |
| 49 | 26.67 | 30.67 | 92683.01 | 96874.36 |
| 50 | 25.79 | 29.74 | 92248.01 | 96638.68 |
| 51 | 24.93 | 28.82 | 91772.07 | 96382.62 |
| 52 | 24.06 | 27.9 | 91261.98 | 96108.87 |
| 53 | 23.21 | 26.98 | 90699.55 | 95808.16 |
| 54 | 22.37 | 26.08 | 90066.55 | 95471.21 |
| 55 | 21.54 | 25.18 | 89344.78 | 95088.77 |
| 56 | 20.74 | 24.29 | 88543.51 | 94670.32 |
| 57 | 19.94 | 23.4 | 87674.87 | 94222.04 |
| 58 | 19.15 | 22.52 | 86724.97 | 93729.7 |
| 59 | 18.38 | 21.65 | 85679.9 | 93179.07 |
| 60 | 17.62 | 20.79 | 84525.75 | 92555.94 |
| 61 | 16.88 | 19.94 | 83276.33 | 91884.78 |
| 62 | 16.14 | 19.09 | 81940.92 | 91175.08 |
| 63 | 15.42 | 18.26 | 80498.79 | 90390.11 |
| 64 | 14.72 | 17.43 | 78929.24 | 89493.14 |
| 65 | 14.04 | 16.63 | 77211.54 | 88447.45 |
| 66 | 13.37 | 15.85 | 75353.23 | 87278.18 |
| 67 | 12.72 | 15.08 | 73368.13 | 86009.8 |
| 68 | 12.08 | 14.32 | 71244.93 | 84604.62 |
| 69 | 11.47 | 13.58 | 68972.31 | 83024.92 |
| 70 | 10.87 | 12.87 | 66538.97 | 81232.99 |
| 71 | 10.29 | 12.18 | 63928.53 | 79245.75 |
| 72 | 9.73 | 11.51 | 61148.54 | 77088.34 |
| 73 | 9.2 | 10.85 | 58223.54 | 74735.38 |
| 74 | 8.68 | 10.22 | 55178.1 | 72161.5 |
| 75 | 8.17 | 9.62 | 52036.76 | 69341.3 |
| 76 | 7.69 | 9.05 | 48743.71 | 66225.81 |
| 77 | 7.24 | 8.51 | 45282.58 | 62831.93 |
| 78 | 6.81 | 8 | 41737.09 | 59233.16 |
| 79 | 6.4 | 7.5 | 38190.96 | 55502.98 |
| 80 | 5.99 | 7.01 | 34727.91 | 51714.88 |
| 81 | 5.59 | 6.55 | 31281.61 | 47787.67 |
| 82 | 5.23 | 6.12 | 27796.27 | 43672.36 |
| 83 | 4.9 | 5.71 | 24371.34 | 39490.73 |
| 84 | 4.57 | 5.32 | 21106.31 | 35364.56 |
| 85 | 4.25 | 4.93 | 18100.64 | 31415.62 |
| 86 | 3.93 | 4.54 | 15325.25 | 27560.31 |
| 87 | 3.64 | 4.2 | 12713.84 | 23717.43 |
| 88 | 3.37 | 3.88 | 10310.01 | 20012.42 |
| 89 | 3.12 | 3.59 | 8157.41 | 16570.67 |
| 90 | 2.9 | 3.29 | 6299.64 | 13517.6 |
| 91 | 2.66 | 2.97 | 4778.79 | 10862.85 |
| 92 | 2.39 | 2.64 | 3565.78 | 8522.81 |
| 93 | 2.1 | 2.32 | 2597.48 | 6483.02 |
| 94 | 1.8 | 1.99 | 1810.8 | 4729.04 |
| 95 | 1.55 | 1.67 | 1142.62 | 3246.42 |
| 96 | 1.4 | 1.36 | 635.02 | 2044.79 |
| 97 | 1.23 | 1.05 | 330.06 | 1133.78 |
| 98 | 0.96 | 0.75 | 164.65 | 498.95 |
| 99 | 0.5 | 0.5 | 75.67 | 125.84 |
PMF-1931 Genel Ortalama Tablosu (Karşılaştırma)
PMF-1931 tablosu cinsiyet ayrımı yapmaz; iş kazası ve meslek hastalığı dosyalarında uygulanır. Aynı yaş için PMF-1931 ile TRH-2010 Ex değerleri farklı olduğundan, tablo seçimi tazminat süresini doğrudan etkiler. Aşağıdaki değerler aracın kullandığı PMF-1931 verisinden gelir.
| Yaş | Ex (Bakiye Ömür) | Lx |
|---|---|---|
| 0 | 56.64 | 100000 |
| 1 | 60.6 | 85278 |
| 2 | 60.58 | 84650 |
| 3 | 59.97 | 84323 |
| 4 | 59.22 | 83995 |
| 5 | 58.41 | 83667 |
| 6 | 57.57 | 83339 |
| 7 | 56.71 | 83011 |
| 8 | 55.83 | 82683 |
| 9 | 54.93 | 82355 |
| 10 | 54.03 | 82027 |
| 11 | 53.11 | 81699 |
| 12 | 52.19 | 81371 |
| 13 | 51.28 | 81043 |
| 14 | 50.37 | 80715 |
| 15 | 49.49 | 80387 |
| 16 | 48.62 | 80059 |
| 17 | 47.78 | 79731 |
| 18 | 46.96 | 79403 |
| 19 | 46.15 | 79075 |
| 20 | 45.9 | 78747 |
| 21 | 44.59 | 78419 |
| 22 | 43.83 | 78091 |
| 23 | 43.03 | 77763 |
| 24 | 42.27 | 77435 |
| 25 | 41.49 | 77107 |
| 26 | 40.7 | 76779 |
| 27 | 39.9 | 76451 |
| 28 | 39.1 | 76123 |
| 29 | 38.32 | 75795 |
| 30 | 37.5 | 75467 |
| 31 | 36.7 | 75139 |
| 32 | 35.9 | 74811 |
| 33 | 35.1 | 74483 |
| 34 | 34.29 | 74155 |
| 35 | 33.49 | 73827 |
| 36 | 32.69 | 73499 |
| 37 | 31.9 | 73171 |
| 38 | 31.1 | 72843 |
| 39 | 30.31 | 72515 |
| 40 | 29.73 | 72187 |
| 41 | 28.73 | 71859 |
| 42 | 27.95 | 71531 |
| 43 | 27.18 | 71203 |
| 44 | 26.4 | 70875 |
| 45 | 25.64 | 70547 |
| 46 | 24.78 | 70219 |
| 47 | 24.12 | 69891 |
| 48 | 23.36 | 69563 |
| 49 | 22.62 | 69235 |
| 50 | 21.88 | 68907 |
| 51 | 21.15 | 68579 |
| 52 | 20.42 | 68251 |
| 53 | 19.7 | 67923 |
| 54 | 18.98 | 67595 |
| 55 | 18.28 | 67267 |
| 56 | 17.82 | 66939 |
| 57 | 16.9 | 66611 |
| 58 | 16.1 | 66283 |
| 59 | 15.55 | 65955 |
| 60 | 14.89 | 65627 |
| 61 | 14.23 | 65299 |
| 62 | 13.59 | 64971 |
| 63 | 12.97 | 64643 |
| 64 | 12.35 | 64315 |
| 65 | 11.75 | 63987 |
| 66 | 11.17 | 63659 |
| 67 | 10.51 | 63331 |
| 68 | 10.05 | 63003 |
| 69 | 9.5 | 62675 |
| 70 | 8.98 | 62347 |
| 71 | 8.47 | 62019 |
| 72 | 7.98 | 61691 |
| 73 | 7.54 | 61363 |
| 74 | 7.08 | 61035 |
| 75 | 6.88 | 60707 |
| 76 | 6.25 | 60379 |
| 77 | 5.86 | 60051 |
| 78 | 5.5 | 59723 |
| 79 | 5.15 | 59395 |
| 80 | 4.85 | 59067 |
| 81 | 4.52 | 58739 |
| 82 | 4.22 | 58411 |
| 83 | 3.95 | 58083 |
| 84 | 3.71 | 57755 |
| 85 | 3.54 | 57427 |
| 86 | 3.38 | 57099 |
| 87 | 3.21 | 56771 |
| 88 | 3.04 | 56443 |
| 89 | 2.88 | 56115 |
| 90 | 2.71 | 55787 |
| 95 | 2.4 | 54147 |
| 100 | 2 | 0 |
| 105 | 1 | 0 |
Sembol Açıklamaları (x/qx/px/lx/dx/ex tablosu)
TRH-2010 yaşam tablosu, Türkiye verilerine dayalı kadın ve erkek ayrımlı bakiye ömür hesabı için kullanılan temel aktüeryal tablolardan biridir. Bu bölüm, yalnızca sonuç rakamını değil; tablodaki qx, px, lx, dx ve ex değerlerinin tazminat hesabında nasıl yorumlanacağını açıklar.
TRH-2010 sonucunda görülen bakiye ömür, kişinin kesin olarak kaç yıl yaşayacağını göstermez. Hukuki hesaplamada, destekten yoksun kalma, sürekli iş göremezlik, trafik kazası, iş kazası ve sigorta uyuşmazlıkları için kullanılabilecek istatistiksel bir süre girdisi sağlar.
Bu nedenle TRH-2010 tablosu, tek başına tazminat tutarı değildir. Gelir, kusur, maluliyet oranı, destek payı, aktif-pasif dönem, progresif rant, sigorta limiti ve önceki ödemelerle birlikte değerlendirilmelidir.
TRH-2010, Türkiye Hayat Tablosu anlamında kullanılan ve Türkiye nüfus verileri esas alınarak oluşturulan yaşam tablosudur. Hacettepe Üniversitesi Aktüerya Bilimleri Bölümü tarafından yayımlanan tabloda kadın ve erkek için ayrı mortalite dizileri bulunur.
Tablo 0 ile 99 yaş aralığı için ölüm olasılığı, sağ kalım olasılığı, yaşayan kişi sayısı, ölen kişi sayısı ve bakiye yaşam beklentisini gösterir. Tazminat uygulamasında en sık bakılan sütun ex değeridir; ancak rapor denetiminde diğer sütunların anlamı da önemlidir.
Örneğin 40 yaşındaki erkek için ex değeri 34,93 ise bu, o kişinin istatistiksel olarak yaklaşık 34,93 yıl daha yaşayacağı anlamına gelir. Aynı yaşta kadın için ex değeri 39,23 olduğunda, aynı yaş ve gelirde dahi hesap süresi farklılaşabilir.
| Sembol | Anlamı | TRH-2010 okuması | Pratik kullanım |
|---|---|---|---|
| x | Yaş | Hesaba esas alınan yaş satırı | Kaza, ölüm, rapor veya hükme yakın tarih kontrol edilir |
| qx | Ölüm olasılığı | Bir yıl içinde ölüm ihtimali | Yaşam tablosunun risk sütunudur |
| px | Sağ kalım olasılığı | Bir yıl daha yaşama ihtimali | px = 1 - qx ilişkisiyle okunur |
| lx | Yaşayan kişi sayısı | Başlangıç nüfusundan ilgili yaşa ulaşan varsayımsal kişi sayısı | Lx ve dx hesabının temelidir |
| dx | Ölen kişi sayısı | x ile x+1 yaşı arasında ölen kişi sayısı | qx değerinin hesaplanmasında kullanılır |
| ex | Bakiye ömür | Ortalama kalan yaşam süresi | Tazminat süresi için ana teknik veridir |
TRH-2010 ve PMF-1931: Hangi Tablo, Ne Zaman?
TRH-2010, Türkiye İstatistik Kurumu verilerinden türetilmiş ulusal yaşam tablosudur; erkek ve kadın için ayrı Ex/Lx sütunları içerir. Trafik ve iş kazası tazminatlarında bakiye ömür hesabı TRH-2010 üzerinden yapılır; destek süresi hesaplarında da aynı tablo esas alınır.
PMF-1931 ise iş kazası ve meslek hastalığı sosyal sigortalara uygulanan tarihi tablodur (SSK uygulamalarında); cinsiyet ayrımı yapmaz. Yargıtay uygulamasında iş kazası dosyalarında PMF-1931 ile TRH-2010 arasında seçim dosya özelliklerine göre değişebilir; araç iki tabloyu yan yana göstererek karşılaştırma imkânı verir.
İki tablo arasındaki fark, aynı yaşta bile farklı bakiye ömür verir: PMF-1931'in daha uzun bakiye ömür gösterdiği yaşlarda tazminat artar; TRH-2010'un daha güncel demografiyi yansıtması nedeniyle bazı dosyalarda tercih edilir. Araç, tablo karşılaştırması gerektiren dosyalarda tek bakışta farkı gösterir.
Destekten Yoksun Kalma: Dul Eş, Çocuk, Anne-Baba
Destekten yoksun kalma tazminatında bakiye ömür, destek süresinin kişisel bileşenini belirler: dul eşin destek süresi kendi bakiye ömrüyle sınırlıdır; çocuğun süresi hedef yaşa (erkek 18, kız 22, üniversite 25), anne-babanın süresi kendi bakiye ömrüne göre hesaplanır.
Dul eş hesabında eşin yaşı girilerek Ex değeri alınır; bu değer, eşin ölüm anındaki tahmini ömür uzunluğunu temsil eder. Çocuk hesabında doğum tarihi girilerek hedef yaşa kalan süre bulunur; anne-baba hesabında her ebeveyn ayrı yaş girdisiyle değerlendirilir.
Destek payı hesaplama aracıyla birlikte kullanıldığında: pay oranı → bakiye ömür → peşin değer zinciri tamamlanır. Üç aracın birlikte kullanımı, bilirkişi raporundaki tüm ana kalemlerin ön kontrolünü tek oturumda sağlar.
İş Kazası, Trafik Kazası ve Meslek Hastalığı Uygulamaları
İş kazası dosyalarında bakiye ömür, sürekli iş göremezlik tazminatının ve destekten yoksun kalma tazminatının süre bileşenidir; PMF-1931'e göre hesaplanan Ex değeri, sigortalının kaza tarihi itibarıyla yaşına göre belirlenir.
Trafik kazası dosyalarında TRH-2010 esas alınır; sürekli sakatlık tazminatında kalan çalışma dönemi ile bakiye ömür karşılaştırılır: çalışma dönemi bakiye ömürden uzunsa hesap bakiye ömürle sınırlandırılır. Bu iki sürenin karıştırılması, bilirkişi hesaplarında klasik hata kalemidir.
Meslek hastalığı dosyalarında hastalığın ortaya çıkma tarihi ile sigortalılığın sona erdiği tarih arasında fark vardır; bakiye ömür, sigortalılık tarihindeki yaşa göre hesaplanır. Araç, tüm bu senaryoların ortak çekirdeği olan Ex/Lx değerlerini tek girdiyle verir.
Sürekli İş Göremezlik, Progresif Rant ve Yasa-Göre Hesap
Sürekli iş göremezlik tazminatında bakiye ömür, tazminat döneminin uzunluğunu belirleyen temel değişkendir: maluliyet oranı × yıllık kazanç × bakiye ömür formülü, peşin değerle indirgenerek bugünkü tazminatı verir. Bakiye ömrün bir yıl uzaması, uzun vadeli dosyalarda önemli tutar farkı üretir.
Progresif rant uygulamalarında yıllık zararın artacağı varsayımı, hesap dilimlerine ayrılır; her dilimin kendi bakiye ömrüyle sınırlandırılması gerekir. Araç, dilim başlangıç yaşlarına göre Ex değerlerinin ayrı ayrı alınmasına imkân tanır.
Yasa-göre hesaplama senaryolarında (SGK rücu, mahsup, itiraz) tablo seçimi yasal dayanağa bağlıdır; araç, iki tabloyu yan yana sunarak hangi tablonun hangi dosya tipinde kullanıldığının kontrolünü kolaylaştırır. Ex ve Lx farkı burada kritiktir: Ex kalan yıl, Lx ise o yaşa kadar yaşama olasılığıdır; ikisi birbirinin yerine kullanılamaz.
Tazminat Türlerinde TRH-2010 Kullanımı
TRH-2010, maddi tazminat dosyalarında zarar süresinin belirlenmesinde kullanılır. Destekten yoksun kalmada hem vefat eden desteğin hem de hak sahibinin yaşam süresi; sürekli iş göremezlikte ise zarar gören kişinin işleyecek dönem süresi önem kazanır.
Güncel uygulamada TRH-2010 tablosu, PMF-1931 tablosuna göre Türkiye verilerine daha yakın bir hesap zemini sağladığı için öne çıkar. Ancak eski rapor, bozma sonrası hesap, usuli kazanılmış hak veya özel sigorta hesabı varsa tablo seçimi ayrıca tartışılabilir.
| Tazminat türü | TRH-2010 neyi belirler? | Tek başına yeterli mi? |
|---|---|---|
| Destekten yoksun kalma | Desteğin ve hak sahibinin muhtemel yaşam süresi | Hayır; destek payı, çocuk süresi ve gelir ayrıca incelenir |
| Sürekli iş göremezlik | Zarar görenin yaşam ve zarar süresi | Hayır; maluliyet oranı ve kazançla birlikte uygulanır |
| Trafik kazası | Bedensel zarar veya ölüm zararı süresi | Hayır; ZMSS limiti, kusur ve faiz ayrıca önemlidir |
| İş kazası | Aktif-pasif dönem hesabının başlangıç verisi | Hayır; SGK peşin sermaye değeri ve işveren kusuru denetlenir |
| Sigorta uyuşmazlığı | Aktüeryal zarar süresi | Hayır; poliçe limiti ve ödeme kalemi kontrol edilir |
Aktüeryal Formüller ve Rapor Denetimi
TRH-2010 tablosunun aktüeryal değeri, yalnızca seçilen yaş için bir süre vermesinde değildir. Tablo, ölüm olasılığı ve sağ kalım varsayımlarını birlikte gösterdiği için hesap raporunda hangi yaşın, hangi cinsiyetin ve hangi dönemin kullanıldığını denetlemeye yarar.
Tazminat raporunda TRH-2010 değeri okunduktan sonra işlemiş dönem, işleyecek dönem, aktif dönem, pasif dönem ve progresif rant hesabı ayrıca kurulur. Bu nedenle 34,93 yıl bakiye ömür görülmesi, doğrudan 34,93 yıllık maaş toplamı isteneceği anlamına gelmez.
| Formül | Anlamı | Basit örnek | Rapor kontrolü |
|---|---|---|---|
| qx = dx / lx | Bir yıl içinde ölüm olasılığı | 250 / 95.000 = 0,00263 | qx sütunu yaşla uyumlu mu? |
| px = 1 - qx | Bir yıl sağ kalım olasılığı | 1 - 0,00263 = 0,99737 | Sağ kalım değeri doğru okunmuş mu? |
| ex = Tx / lx | Ortalama bakiye ömür | 2.579.000 / 100.000 = 25,79 | Ex değeri doğru yaş ve cinsiyetten mi alınmış? |
Bilirkişi Raporunda TRH-2010 Kontrolü
Bilirkişi raporunda yalnızca “TRH-2010 kullanılmıştır” denmesi yeterli değildir. Raporun hangi yaş satırını, hangi cinsiyet tablosunu, hangi hesap tarihini ve hangi aktüeryal yöntemi esas aldığı açıkça görülebilmelidir.
| Kontrol başlığı | Sorulacak soru | Hatalıysa ne olur? |
|---|---|---|
| Yaş | Doğum tarihi ve olay/rapor tarihi doğru mu? | Yanlış Ex değeri seçilebilir |
| Cinsiyet | Erkek ve kadın tablo ayrımı doğru mu? | Bakiye süre fazla veya eksik çıkabilir |
| Tablo seçimi | TRH-2010 mu PMF-1931 mi, gerekçesi var mı? | Eski tabloyla düşük veya uyumsuz hesap yapılabilir |
| Aktif-pasif dönem | Çalışma dönemi ile pasif dönem ayrılmış mı? | Gelir hesabı tüm süreye hatalı yayılabilir |
| Destek hesabı | Hak sahiplerinin süreleri ayrı belirlenmiş mi? | Çocuk veya eş zararı eksik hesaplanabilir |
| Yöntem | Progresif rant ve peşin değer hesabı açıklanmış mı? | Sonuç denetlenemez hale gelebilir |
Neden Önemlidir?
TRH-2010 sayfasının ana değeri, kullanıcıya yalnızca bir bakiye ömür rakamı vermek değil; bu rakamın hukuki hesaplamada nereye yerleştiğini göstermektir. Çünkü tazminat raporlarında tablo seçimi, yaş hesabı ve cinsiyet ayrımı çoğu zaman sonuç üzerinde ciddi fark yaratır.
Örneğin 40 yaşındaki erkek için 34,93 yıl, 40 yaşındaki kadın için 39,23 yıl bakiye ömür görülmesi aynı davada hesap süresini değiştirebilir. Fakat bu fark tek başına kazanç farkı yaratmaz; gelir, destek payı, kusur ve yöntemle birlikte para sonucuna dönüşür.
TRH-2010 Kullanım Senaryoları
Bu örnekler öğretici niteliktedir. Kesin hesapta tam tablo, olay tarihi, hesap tarihi, gelir belgeleri, kusur oranı, maluliyet oranı ve sigorta limiti birlikte değerlendirilmelidir.
| Senaryo | Veri | TRH-2010 yorumu | Hukuki dikkat |
|---|---|---|---|
| Trafik kazasında maluliyet | 36 yaşında erkek, %18 maluliyet | Erkek tablosundan Ex alınır | Aktif dönem ve maluliyet oranı ayrıca uygulanır |
| Destekten yoksun kalma | 42 yaşında kadın destek, eş ve çocuk | Kadın destek için Ex değeri okunur | Çocuğun süresi bakiye ömür kadar olmayabilir |
| Rapor denetimi | 50 yaş erkek yerine 49 yaş alınmış | Yanlış yaş satırı süreyi değiştirir | Doğum tarihi ve rapor tarihi kontrol edilir |
| Tablo tartışması | Eski raporda PMF, yeni raporda TRH kullanılmış | Sonuçlar farklı olabilir | Kazanılmış hak ve bozma kapsamı incelenir |
Hesaplama Mantığı: Adım Adım
TRH-2010 ile bakiye ömür üzerinden kurulan tazminat hesabının denetlenebilir adımları şunlardır:
- Önce kişinin hesapta esas alınacak yaşı belirlenir.
- Kadın veya erkek TRH-2010 tablosu seçilir.
- İlgili yaş satırındaki ex değeri bakiye ömür olarak okunur.
- Tazminat türüne göre destek süresi, aktif dönem veya pasif dönem kurulur.
- Gelir, destek payı, maluliyet oranı, kusur, mahsup ve limit ayrı uygulanır.
- Sonuç, kesin ödeme vaadi değil denetlenebilir aktüeryal hesap girdisi olarak yorumlanır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Bakiye ömür (Ex) ile Lx değeri arasındaki fark nedir?
Ex, belirli yaştaki bir kişinin ortalama kalan yaşam süresidir (bakiye ömür); Lx ise doğuştan o yaşa kadar yaşama olasılığı taşıyan kişi sayısıdır. Tazminat hesaplarında süre için Ex, olasılık hesaplarında Lx kullanılır; ikisi birbirinin yerine geçmez.
Trafik kazasında hangi yaşam tablosu kullanılır?
Trafik kazası tazminatlarında TRH-2010 tablosu esas alınır; erkek ve kadın için ayrı Ex sütunları vardır. İş kazası ve SSK dosyalarında PMF-1931 de uygulanabilir; araç iki tabloyu yan yana gösterir.
Dul eşin bakiye ömrü nasıl hesaplanır?
Dul eşin kaza tarihi itibarıyla yaşı girilir; TRH-2010 kadın veya erkek sütunundan Ex değeri alınır. Bu değer, destek süresi hesabında eşin tahmini ömür uzunluğunu temsil eder ve destekten yoksun kalma tazminatının süre bileşenini belirler.
Çocuk için bakiye ömür mü, destek süresi mi hesaplanır?
Çocukta süre bileşeni bakiye ömürle değil, hedef yaşla sınırlıdır: erkek 18, kız 22, üniversite öğrencisi 25 yaş. Hedef yaş dolmadan bakiye ömür bitse bile çocuk destek süresi hedef yaşa kadar hesaplanır.
Araç sonucu bilirkişi raporu yerine geçer mi?
Hayır. Araç, TRH-2010 ve PMF-1931 tablolarından doğrusal enterpolasyonla ön değerlendirme sağlar. Somut dosyada tablo seçimi, hesap tarihi ve mahkeme içtihadı nihai sonucu etkiler.
TRH-2010 yaşam tablosu ne işe yarar?
Yaş ve cinsiyete göre istatistiksel bakiye yaşam süresini gösterir. Tazminat hesabında zarar veya destek süresinin belirlenmesine yardımcı olur.
TRH-2010 sonucu kesin yaşam süresi midir?
Hayır. Ex değeri kişisel ölüm tarihini göstermez; nüfus verilerine dayalı ortalama bakiye ömür kabulüdür.
TRH-2010 tablosunda en önemli sütun hangisidir?
Tazminat uygulamasında en çok Ex sütunu kullanılır. Ancak qx, px, lx ve dx değerleri tablonun teknik denetimi için önemlidir.
Kadın ve erkek için neden farklı sonuç çıkar?
TRH-2010 kadın ve erkek için ayrı mortalite dizileri kullandığından aynı yaşta farklı Ex değerleri oluşabilir.
TRH-2010 PMF-1931 yerine her zaman uygulanır mı?
Güncel hesaplarda TRH-2010 öne çıkar. Eski dosya, bozma veya kazanılmış hak tartışması varsa PMF-1931 ayrıca değerlendirilebilir.
TRH-2010 tek başına tazminat tutarını verir mi?
Hayır. Tablo süreyi verir; para sonucu gelir, kusur, maluliyet, destek payı, yöntem ve limitlerle oluşur.
Bilirkişi raporunda TRH-2010 nasıl kontrol edilir?
Yaş, cinsiyet, tablo adı, Ex değeri, aktif-pasif dönem, progresif rant ve mahsup kalemleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.